COLUMN  
Maintenance Magazine 140 – juni 2018

Verdampers in de voedingsindustrie – deel 3

Maatregelen om microbiologische contaminatie te reduceren

Verdampers zonder koelvinnen zijn minder gevoelig voor vervuiling, maar het beschikbare contactoppervlak voor warmte-uitwisseling met de omgevende lucht is kleiner. Het maakt dat hun koelcapaciteit lager is dan bij verdampers mét koelvinnen. Dat vraagt dus om een ontwerp dat voorkomt dat productresten en micro-organismen zich op het contactoppervlak van de verdamper met koelvinnen vastzetten.

Antimicrobiële materialen en coatings

Micro-organismen die zich aan een oppervlak hechten beginnen vaak extracellulaire polymeren te produceren waardoor de vorming van biofilms verder toeneemt. Om deze biofilms te voorkomen kan de verdamper op verschillende manieren behandeld worden:

• uit dienst nemen van zwaar gecorrodeerde verdampers, of het gepitte en vervormde oppervlak opnieuw van een beschermlaag voorzien;
• een anticorrosiebehandeling die de vorming van ruwe en poreuze oppervlakken voorkomt;
• aanbrengen van coatings met een lage oppervlaktespanning of die de aanhechting van micro-organismen verminderen;
• gebruik van antimicrobiële materialen of coatings die micro-organismen op het oppervlak actief afdoden.

Coatings die de aanhechting van micro-organismen en de vorming van biofilms op oppervlakken vertragen, kunnen evenwel niet verhinderen dat er zich uiteindelijk toch een biofilm vormt. Coatings die biociden vrijstellen zijn bovendien niet geschikt voor ruimten waar levensmiddelen geproduceerd, bewaard of verpakt worden.

Koper (vaak gebruikt voor de leidingen waarin het koelmiddel stroomt) heeft bewezen de groei en verspreiding van bacteriën, schimmels en virussen in verdampers van HVAC-systemen te kunnen remmen. Vooral bij kamertemperatuur zijn koperoppervlakken in staat om zowel prokaryote (bacteriën) als eukaryote (schimmels, gisten) cellen in zeer korte tijd te doden. Dit is ook het geval voor virussen. Bij lagere temperatuur echter, duurt het veel langer om het aantal bederf veroorzakende en pathogene micro-organismen te reduceren. Bovendien ontwikkelen bepaalde micro-organismen mechanismen waardoor ze blootstelling aan aanzienlijke hoeveelheden koperionen kunnen overleven. Waar in-vitro goede resultaten worden bekomen, zijn die resultaten dus veel minder bemoedigend (≤ 2-3 log) in de industriële praktijk (Moerman, 2014). Hoofdoorzaak zijn voedselresten, kalkaanslag en bio- en conditioneringsfilms die een ‘beschermend’ effect kunnen uitoefenen. Merk op dat koper zelf gemakkelijk door corrosie wordt aangetast. Daardoor ontstaan holtes en scheuren waarin micro-organismen door biofilms worden beschermd tegen het inactiverend effect van desinfectantia. Het gebruik van antimicrobiële nanomaterialen wordt niet aanbevolen omdat sommige van hen cytotoxisch zijn. Zilver nanopartikels zijn bijvoorbeeld meer cytotoxisch dan asbest.

Hygiënisch ontwerp van de verdamper

Een hygiënisch ontworpen verdamper moet bestaan uit een stevig raamwerk van ronde baren voorzien van versterkingen en eindplaten. Om een snelle en grondige reiniging toe te laten mogen de verdampers niet ingekast zijn. Maximale toegankelijkheid langs alle zijden is vereist. De hoofdverdeelleidingen moeten in horizontale richting geplaatst zijn. Die hoofdverdeelleidingen en de leidingcircuits (rond of ovaal !!) die de koelvinnen doorboren moeten vervolgens bij middel van een passend TIG-lasproces met elkaar verbonden worden. Tenslotte moet een druktest, uitgevoerd bij 35 bar, de nodige garantie bieden dat er absoluut geen lekken zijn. <<

Door Frank Moerman, hygiëne expert KULeuven – EHEDG Belgium