VACATECH
Maintenance Magazine 174 – november 2026
Patrick Reynaert, hoofd van de divisie MICAS (Micro Electronics and Sensors) aan de Faculteit Ingenieurswetenschappen KU Leuven
Een opleiding chipdesign voor ingenieurs of een introductie tot chips voor juristen en beleidsmakers. Aan de KU Leuven vormen microcredentials (korte opleidingen) steeds vaker het antwoord op de snel veranderende noden van de industrie. Maar om de Vlaamse chipsector duurzaam van talent te voorzien, is meer nodig dan opleidingen alleen. “Talent aantrekken in Vlaanderen is geen enkel probleem. Talent houden in Vlaanderen, dát is het probleem”, waarschuwt professor dr. ir. ing. Patrick Reynaert.
Professor Patrick Reynaert is hoofd van de divisie MICAS (Micro Electronics and Sensors) aan de Faculteit Ingenieurswetenschappen KU Leuven. Hij ziet hoe professionals met uiteenlopende achtergronden hun kennis bijspijkeren en bedrijven bereid zijn om hun expertise te delen. Microcredentials maken die gespecialiseerde kennis toegankelijk voor een breed publiek. De KU Leuven bouwt, samen met bedrijven en andere universiteiten, aan een opleidingsaanbod dat sneller kan inspelen op technologische ontwikkelingen dan klassieke opleidingstrajecten. “De uitdaging is om die flexibiliteit te behouden én voldoende mensen op te leiden die hun kennis ook in de Vlaamse industrie kunnen inzetten”, meent Reynaert.
De kiem voor het microcredential-verhaal aan de KU Leuven ligt in de coronaperiode. “Na covid was er een chiptekort. Dan is de wereld plots wakker geschoten”, weet professor Reynaert. “In elke sector speelt elektronica namelijk een zeer belangrijke rol. En aan de basis daarvan liggen chips. Dat is het meest verborgen technologisch vernuft dat er vandaag bestaat.” Echter, die onzichtbaarheid staat in schril contrast met de technologische complexiteit ervan. “We maken chips met één miljard transistoren. En die chips doen exact wat wij willen dat ze doen. Dat zijn staaltjes fantastische engineering.”
De chiptekorten waren niet alleen een economisch en geopolitiek verhaal. Ze legden ook bloot hoe belangrijk het is om voldoende mensen te hebben die met die technologie aan de slag kunnen. “Het is allemaal goed en wel dat je chips wilt maken, maar je hebt talent nodig: ingenieurs, technici en andere profielen die de kennis kunnen ontwikkelen, toepassen en verder uitbouwen. Dat is niet gewoon een kwestie van een zak geld op tafel leggen om een fabriek te bouwen. Dat is een iets complexere zaak en ook iets met een langere tijdsconstante.”
Reynaert en zijn collega’s besloten daarom de behoeften van de industrie in kaart te brengen. In het najaar van 2022 gingen ze in gesprek met onder meer Agoria, het VBO en verschillende technologie- en chipbedrijven. Daaruit kwamen twee belangrijke vaststellingen naar voren. Voor hoogopgeleide specialisten in chipdesign beschikt Vlaanderen al over een aantal sterke opleidingen. De KU Leuven, UGent en VUB leiden ingenieurs op die zich kunnen specialiseren en doorgroeien naar onderzoeksfuncties of chiparchitectuur. Daarnaast zijn er industrieel ingenieurs, professionele bachelors, labo- en testingenieurs, maar ook mensen met een achtergrond in fysica, wiskunde of bio-ingenieurswetenschappen die met elektronica en chips in aanraking komen. “Je kunt afstuderen als ingenieur en na vijf of tien jaar in je carrière willen bijleren over chips. En dan blijkt dat er geen aanbod is. Dat vonden wij een heel vreemde situatie. We pretenderen hier de beste van de wereld te zijn met Imec, maar we boden nauwelijks opleidingen aan voor mensen die zich verder wilden verdiepen.”
Volgens Reynaert is die leemte niet alleen het gevolg van een tekort aan gespecialiseerde opleidingen. Ook de manier waarop technische opleidingen de voorbije decennia zijn geëvolueerd, speelt een rol. “Professionele bachelors en industrieel ingenieurs zijn vandaag sterk op software gericht. Dat is op zich noodzakelijk”, benadrukt hij, “maar de praktische ervaring met elektronische hardware is minder vanzelfsprekend geworden. Als industrieel ingenieur heb ik zelf nog heel veel lessen gehad van mensen uit de industrie. Ik had vakken over lassen en tandwielen. We hadden veel labo’s en hands-on ervaring. Dat vraagt natuurlijk een investering in labo’s en infrastructuur. Maar mensen die interesse hebben in elektronica en chips, kunnen soms nergens terecht om daar meer over te leren.”
Ook professionals die al jaren in een bedrijf werken, botsen op die lacune. “Een labo-ingenieur wil doorgroeien naar een meer gespecialiseerde functie, maar mist daarvoor bepaalde theoretische of praktische kennis. Een ingenieur die al jaren in een andere sector werkt, kan zich dan weer willen heroriënteren. Er waren vragen van bio-ingenieurs, handelsingenieurs, mensen uit de wiskunde en fysica. Die horen voortdurend over chips en de Europese Chips Act en willen zich daarin verdiepen. Maar waar kunnen ze een cursus volgen? Het antwoord was vaak: die is er niet.”
De klassieke universitaire opleidingen alleen kunnen die behoefte niet volledig opvangen. Ze zijn in de eerste plaats opgebouwd rond een samenhangend curriculum dat naar een diploma leidt. “Wie al afgestudeerd is en slechts één specifiek onderdeel wil bijleren, heeft geen behoefte aan een volledig opleidingstraject. Daar ligt precies de meerwaarde van microcredentials: gerichte opleidingen om nieuwe kennis op te doen zonder een volledige bachelor- of masteropleiding te volgen.”
De KU Leuven begon in 2023-2024 met de eerste microcredentials rond chips en elektronica. De universiteit kon daarbij voortbouwen op de gesprekken met bedrijven. “Veel bedrijven bieden interne opleidingen aan voor hun medewerkers. Als universiteit kunnen we een neutraal platform bieden. Wij zorgen voor een stukje inhoud, de kwaliteitscontrole en de logistiek. De bedrijven brengen hun expertise binnen.” Die samenwerking is een belangrijk onderdeel van het concept volgens Reynaert. De cursussen vertrekken vanuit de kennis die in de industrie nodig is.
“Als je een microcredential inricht, is het van belang na te denken over: Wat willen we bereiken? Welke profielen hebben we nodig? Welke kennis willen we bijbrengen, zodat mensen die rechtstreeks kunnen inzetten in hun job of een sterker profiel krijgen wanneer ze solliciteren bij een chipbedrijf?” De lesgevers komen daarom niet uitsluitend uit de academische wereld. “Wij richten cursussen in met verschillende bedrijven. We organiseren nooit één cursus met één bedrijf. We halen lesgevers uit de industrie die verschillende facetten belichten, niet alleen theoretische inzichten, maar ook toepassingen, werkwijzen en uitdagingen in de industrie. Daardoor wordt de opleiding voor verschillende doelgroepen relevant.”
Voor de bedrijven is het bovendien een manier om hun expertise zichtbaar te maken bij geïnteresseerde ingenieurs en technici. En ze kunnen potentiële medewerkers leren kennen. Dat bedrijven bereid zijn om hun kennis te delen met mensen die mogelijk bij een concurrent aan de slag gaan, vindt Reynaert veelzeggend. “De nood aan talent is zo hoog dat bedrijven bereid zijn om zelfs de concurrentie op te leiden.” De samenwerking levert volgens hem ook een vorm van onderlinge kwaliteitsbewaking op. “Als je twee of drie bedrijven in één cursus samenbrengt, wil geen enkel bedrijf de slechtste van de klas zijn. Ze proberen allemaal beter te zijn dan de andere. Die formule werkt heel goed.”
Het opleidingsaanbod is bewust breed. Enerzijds zijn er introductiecursussen voor een algemeen publiek dat meer wil weten over de rol van chips in samenleving en economie. Zo organiseerde KU Leuven vorig jaar een cursus rond de vraag: wat is een chip? Anderzijds zijn er gespecialiseerde opleidingen rond chipontwerp voor deelnemers met een technische achtergrond, van ingenieurs tot professionals die zich willen omscholen.
Een bijzonder voorbeeld is de intensieve cursus over galliumnitride (GaN), een halfgeleidermateriaal dat in specifieke toepassingen wordt gebruikt. De opleiding werd in één week georganiseerd. “De internationale belangstelling voor deze cursus bleek opvallend: ongeveer 70 % van de deelnemers kwam uit het buitenland, zelfs uit Zuid-Amerika. Tegelijk maakt dit duidelijk dat internationale instroom niet automatisch betekent dat Vlaanderen er op lange termijn talent bij krijgt.”
“Wij kunnen mensen aantrekken naar Vlaanderen. Mensen hier houden, dat is het probleem”, benadrukt Reynaert. “Je wilt dat mensen hier vijf, tien of twintig jaar kunnen blijven. Er moet een voldoende breed aanbod aan werkgevers zijn, zodat mensen zich in de regio kunnen ontwikkelen en eventueel van job veranderen zonder naar het buitenland te moeten vertrekken. Vlaanderen moet zich internationaal profileren, niet alleen omdat Imec hier is, maar ook omdat er daarnaast tientallen andere bedrijven zijn. De opleidingen kunnen daarin een rol spelen. Wie zich in Vlaanderen specialiseert, moet ook na het afstuderen mogelijkheden krijgen om verder te leren en hier zijn loopbaan uit te bouwen.”
De deelnemers aan de microcredentials vormen geen homogene groep. Er zijn studenten van 18 of 19 jaar die de opleiding als keuzevak opnemen, maar ook professionals van 40 of 50 jaar die al een hele loopbaan achter de rug hebben. “Er zitten cursisten met een doctoraat, mensen met een masterdiploma en weer andere met een bachelor die ook veel bijleren. Je mag het relevantieniveau van een cursus niet verwarren met het opleidingsniveau van het doelpubliek”, stelt Patrick Reynaert. “De vraag is dus niet alleen welk diploma iemand al heeft, maar vooral welke voorkennis nodig is om de cursus te kunnen volgen en wat de deelnemer ermee wil bereiken. Je moet dus vermijden dat er mensen in je cursus zitten die het niveau niet aankunnen. Daarom screenen we elke kandidaat en proberen we soms een korte cursus aan te bieden, zodat iedereen de nodige basis mee heeft. De flexibiliteit zit dus niet in het zomaar openstellen van elke cursus voor iedereen, maar in het zoeken naar de juiste combinatie van voorkennis, inhoud en leerdoel.”
Daarom pleit de professor ervoor om microcredentials niet te beschouwen als losse vakken uit een bestaande bachelor- of masteropleiding. “Microcredentials moeten meer inspelen op wat nodig is in de markt en in de industrie. Dat uitgangspunt raakt aan een bredere discussie binnen het hoger onderwijs. Hoe moeten microcredentials worden erkend? Hoe kunnen deelnemers verschillende opleidingen combineren? En hoe verhouden microcredentials van verschillende universiteiten of landen zich tot elkaar?”
De Europese kwalificatiekaders proberen opleidingen onder meer in te delen volgens niveau. Voor diploma’s is dat vanzelfsprekend: bachelor, master of doctoraat. Maar bij microcredentials kan die indeling volgens Reynaert wringen. “Een cursus kan heel relevant zijn voor mensen met verschillende diploma’s. Als je zegt dat een microcredential alleen voor masters bedoeld is, sluit je misschien mensen uit die er ook veel aan kunnen hebben.” Hij begrijpt de behoefte aan duidelijke criteria en vergelijkbaarheid, maar hij vreest dat een te strak regelgevend kader de flexibiliteit kan aantasten die microcredentials net interessant maakt. “Het belangrijkste is dat je de kennis bijbrengt die mensen nodig hebben.”
En die opleidingen vinden fysiek plaats, in de regio, en worden doorgaans op een vaste dag in de week georganiseerd. Dat is een bewuste keuze in overleg met bedrijven. “Een onlinecursus kan honderden mensen bereiken, maar de kans is klein dat die daardoor ook in deze regio aan de slag gaan. Het is de bedoeling dat de opleiding iets oplevert voor de bedrijven en de regio.”
Cursisten komen uit onder meer Nederland, Duitsland en Frankrijk. Sommigen reizen daarvoor telkens naar Leuven. “Bedrijven willen hun mensen behouden. Als die carrière willen maken, moet je hen de opleidingen geven die dat mogelijk maken. Microcredentials kunnen daarin een rol spelen.” Vlaanderen telt veel kleinere ondernemingen die slechts enkele gespecialiseerde profielen nodig hebben. Tegelijk blijft de impact op de totale talentbehoefte beperkt zolang het om relatief kleine aantallen gaat. De KU Leuven levert jaarlijks een vijftigtal cursisten af via dit aanbod. Dat is waardevol, maar kan de volledige behoefte van de sector niet opvangen. “Je moet dat in perspectief zien. Het gaat vaak om enkelingen bij bedrijven. We moeten mensen aantrekken uit andere richtingen, maar ook internationaal talent naar Vlaanderen halen en ervoor zorgen dat het hier blijft.”
Als Vlaanderen op lange termijn voldoende ingenieurs, technici en onderzoekers wil hebben, moet er ook vroeger in de onderwijsketen iets gebeuren. Reynaert wijst daarbij op het belang van leerkrachten. “Wij steunen initiatieven waarbij leerkrachten leren hoe ze een STEM-project in de klas kunnen brengen. Het effect daarvan zie je misschien pas binnen tien of twintig jaar. Maar dat is geen argument om het niet te doen. Eigenlijk hadden we daar veel eerder mee moeten beginnen.”
De microcredentials maken deel uit van een bredere aanpak rond chiptechnologie. Via de Europese Chips Act werd het Flanders Chips Competence Center opgericht door KU Leuven, UGent, VUB en de Universiteit Antwerpen. Het centrum ondersteunt de halfgeleidersector met opleidingen, talentontwikkeling en expertise rond onder meer chipdesign en chipverpakking. Europese en Vlaamse middelen maken de verdere uitbouw van deze initiatieven mogelijk. “De eerste microcredentials werden opgestart met veel engagement, maar ook met beperkte middelen. De eerste twee jaar deden de lesgevers dat allemaal pro deo. Dankzij de steun vanuit Europa en Vlaanderen kunnen we daar nu ook iets tegenover zetten. Je moet dit blijven faciliteren. We hebben altijd erkenning gekregen en iedereen vindt het belangrijk. Maar als je wilt dat het blijft bestaan, moet je er ook in investeren. Levenslang leren is overigens een kernopdracht van de KU Leuven. Microcredentials zijn daarin een belangrijk instrument.” Europa steunt, want wil zijn strategische positie in de halfgeleiderindustrie versterken, terwijl ook andere regio’s investeren in chipproductie en talent.
Reynaert ziet het aantrekken van internationale profielen als een deel van de oplossing, maar benadrukt dat ook de voorwaarden om hier te blijven, moeten kloppen. “Het is een en-en verhaal. Je moet mensen opleiden, mensen aantrekken én mensen behouden. En je moet ervoor zorgen dat iedereen mee kan.”
Door Elke Lamens
