HUMAN RESOURCES
Maintenance Magazine 143 – maart 2019
“Het ziektebriefje alleen is geen behandeling voor burn-out”, stelt Lode Godderis, Professor in Omgeving en Gezondheid aan de KU Leuven. (Foto: Fotostudio Leemans)
“Iedereen is in staat zijn tijd en stress beter te managen”, zegt An Vermeulen (Yarlini). (Foto: Dirk De Cubber)
Agoria’s ARPA-tool brengt de bedrijfsrisico’s rond psychosociale belasting in kaart en vergt geen bijzondere expertise, stelt Geert De Prez, Lead Expert Wellbeing & Prevention bij Agoria. (Foto: Triptyque)
Het aantal burn-outs swingt de pan uit. Het is alle hens aan dek. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) trok ruim vier miljoen euro uit voor onderzoek naar preventie, detectie en behandeling van burn-outs en naar succesvolle re-integratie op de werkvloer.
Het aantal langdurig zieken in ons land is op 20 jaar meer dan verdubbeld (366.293 in 2016). Het aantal uitvallen door psychische aandoeningen blijft pieken. In 2016 al ruim 35 % van het aantal langdurig zieken (RIZIV). Bij bedienden is het de voornaamste oorzaak van ziekteverzuim, bij arbeiders de tweede belangrijkste. In 2013 gaf één op drie Belgen van 15 jaar en ouder aan dat ‘zijn psychisch welbevinden niet optimaal is’.
Professor in Omgeving en Gezondheid Lode Godderis aan de KU Leuven ziet twee hoofdverklaringen. “We doen enerzijds steeds meer cognitief werk en anderzijds zijn er ook meer gezinnen met tweeverdieners. Hoofdarbeid kun je niet zomaar uitschakelen, via de smartphone blijven we steeds bereikbaar en de werkgever verwacht dit ook meer. De grens tussen werk en privé vervaagt alsmaar verder. Dit is vooral belastend voor gezinnen met tweeverdieners en dan vooral voor vrouwen, omdat die meer werken in sectoren zoals de zorg waar de emotionele belasting groter is en voor hen is ook de uitdaging om werk en privé te combineren groter.”
Simulaties van de Nationale Bank van België (2017) ondersteunen dit: de vergrijzing van de bevolking, de stijging van de activiteitsgraad en het gelijkschakelen van de pensioenleeftijd bij mannen en vrouwen (2009) kan de integrale toename van het aantal langdurig zieken bij mannen verklaren en meer dan 86 % bij vrouwen. Ook steeds meer jonge mensen geraken langdurig arbeidsongeschikt. Analyses leggen verbanden tussen o.a. stress, arbeidsomstandigheden en gebrek aan betrokkenheid bij de job. Volgens de Vlaamse werkbaarheidsmonitor (2016) ervaart slechts één op twee werknemers zijn job als ‘werkbaar werk’. Werkdruk en stress worden als problematisch ervaren. Burn-out is dan ‘een emotionele en cognitieve reactie zowel gedragsmatig als fysiologisch op nefaste en negatieve aspecten van het werk, de organisatie en de omgeving’.
“Van jongs af groeien we op in een prestatiecultuur”, merkt professor Godderis op. “We moeten het beste kind zijn, de beste mama en papa, de beste werknemer. De omgeving, maar ook wijzelf leggen veel druk. Er zit wel een generatie aan te komen die beter in staat zal zijn om de grens tussen werk en privé te bewaken maar de druk van buitenaf zal er niet minder om worden. Integendeel, de digitalisering zal ervoor zorgen dat het allemaal nog sneller gaat.”
“Op dit moment bestaat er relatief weinig wetenschappelijke literatuur over wat nu de beste manier is om een burn-out te voorkomen”, stelt minister Maggie De Block. Ze trekt 2,5 miljoen euro uit voor een pilootproject rond de secundaire preventie van burn-out binnen de ziekenhuis- en de banksector. Werknemers die de eerste signalen vertonen van een burn-out, kunnen kosteloos instappen in een begeleidingstraject op maat. Ook de werkgever wordt betrokken, om waar mogelijk aanpassingen door te voeren op de werkvloer. Daarnaast investeert ze 1,52 miljoen euro in 12 kleinere pilootprojecten rond preventie, detectie en behandeling van burn-out in verschillende sectoren. En tot slot een campagne die mensen helpt de signalen van een burn-out vroegtijdig te herkennen, bij zichzelf of bij anderen.
Agoria’s ARPA-tool “helpt bij het in kaart brengen van de risico’s rond psychosociale belasting in de onderneming. Deze is vrij makkelijk bruikbaar, je hebt hiervoor geen bijzondere expertise nodig”, legt Geert De Prez, Lead Expert Wellbeing & Prevention bij Agoria, uit. “Het heeft tot doel om risico’s op burn-out te detecteren en te voorkomen en de schade door de ziekte te beperken. Vanaf welk stressniveau kom je als bedrijf in de gevarenzone? Werknemers kunnen hierop een antwoord geven. De analyse is een eerste stap in het proces. Je moet met de resultaten ervan aan de slag door zo veel mogelijk mensen erbij te betrekken. Niet alleen de directie, maar ook de HR-afdeling, de hiërarchische lijn, de vakbonden en de werknemers. De onderneming zal er alleen maar beter van worden.”
Dat gelooft ook professor Godderis. “De communicatie tussen werkgever en werknemer moet beter. De bedrijfsleiding moet een ‘veilig klimaat’ creëren in de onderneming. Zo zullen werknemers vertrouwen krijgen en sneller geneigd zijn om aan te geven dat ze niet meer op de juiste plek zitten. Door te werken bouw je immers nieuwe competenties op. Hierdoor kan het zijn dat het plaatje op een gegeven moment niet meer klopt.” De arbeidsarts is zo’n vertrouwenspersoon. “Omdat die door het bedrijf wordt betaald, denken werknemers onterecht dat die niet onafhankelijk kan werken. Maar het is wel mogelijk, denk maar aan vakbondslui. Die worden ook door de onderneming betaald.” Een bedrijfsarts is wettelijk verplicht een beslissing te nemen die in overeenstemming is met werkgever én werknemer.”
Ook voor de werknemer is een belangrijke taak weggelegd. “Minstens jaarlijks zou elke werknemer bij zichzelf moeten nagaan wat er voor hem of haar belangrijk is. Probeer eerst jezelf goed te kennen. Stel jezelf de vraag: wat kan ik goed, wat doe ik graag. Pas als je daar een klaar beeld van hebt, kun je je leven en werk ernaar inrichten. Als er dan in de onderneming voldoende vertrouwen is, de werknemer gelooft dat er geen veroordelende context is, kan die er ook mee naar de bedrijfsleiding stappen. Beide partijen moeten die oefening durven maken, in alle openheid.”
An Vermeulen van Yarlini geeft les in omgaan met stress. “Stress- en timemanagement is vooral zelfmanagement. Om je stress en tijd goed onder controle te houden, is het belangrijk jezelf goed te kennen”, benadrukt ook de docente. “Om je doel te bereiken moet je gerichte keuzes maken en de dingen aanpakken die ook echt naar je doel leiden. Prioriteren, neen leren zeggen en efficiënte workflows helpen je om je tijd beter te benutten en je stressniveau naar beneden te brengen. Iedereen is in staat zijn tijd en stress beter te managen. Ook al staat de work-life balans met de hedendaagse flexibele arbeidsregimes gigantisch onder druk.”
Omgaan met burn-outs is een ander paar mouwen. Professor Godderis schreef er een boek over: ‘Werken is genezen. Over de bijwerkingen van het doktersbriefje’. “De maatschappij en de artsen moeten het ziektebriefje gaan zien als een krachtig geneesmiddel met voor- en nadelen. Hoe langer je dit gebruikt, hoe slechter voor de gezondheid. Een van de kritische factoren voor een succesvolle terugkeer naar het werk, is de tijd. Nu zitten werknemers met een burn-out gemiddeld acht maanden thuis. Tegen die tijd heeft de werknemer angst dat die het werk niet zou aankunnen. De werkgever heeft zich intussen ook al opnieuw georganiseerd en twijfelt of die werknemer er nog wel in past. Cruciaal is dus dat er binnen de drie maanden al actie wordt ondernomen. Uiteraard moet iemand met een burn-out eerst opnieuw energie krijgen. De eerste vier tot zes weken moet je dan vooral leuke dingen doen zonder je daar schuldig over te voelen. Hier is voor de huisarts een coördinerende rol weggelegd. De psycholoog is dan weer cruciaal in het proces om tot zelfkennis te komen. Het ziektebriefje alleen is geen behandeling voor burn-out.” <<
Door Elke Lamens
