OMSLAGVERHAAL  
Maintenance Magazine 142 – december 2018

Groeiende aandacht voor onderhoud van tunnels en bruggen

De gedeeltelijke instorting van de Ponte Morandi, op 14 augustus in Genua, maakte het onderhoud van bruggen en tunnels in heel Europa tot aandachtspunt. In België was dat al langer het geval, vooral in Brussel, sinds daar in november 2015 een deel van het plafond van de Rogiertunnel loskwam.

“Een ramp zoals in Genua had eender waar in Europa kunnen plaatsvinden,” zegt Werner Hoyer, voorzitter van de Europese Investeringsbank. “Investeren in infrastructuurwerken was niet trendy. We hebben het onderhoud van dit patrimonium jarenlang genegeerd. Eigenlijk moeten we bij de investeringsbeslissing voor nieuwe infrastructuurprojecten meteen 50 % van het investeringsbedrag inschrijven voor het onderhoud tijdens de daaropvolgende jaren. Voor de berekening van het jaarlijkse onderhoudsbudget moet je dan die 50 % delen door de verwachte levensduur van het bouwwerk.”

Brussel

In 2016 en 2017 hebben onafhankelijke experten van Socotec en Egis alle bruggen en viaducten in het Brussels gewest geïnspecteerd. Ze onderzochten grondig de elektromechanica, analyseerden betonstalen en verwijderden loszittend plafond. Technisch controlebureau Seco volgde deze inspecties op de voet. De experten die de Brusselse tunnels onderzochten stelden vast dat alle tunnels aan grote renovatiewerken toe waren, niet alleen omwille van slijtage maar ook door een initieel slechte afwerking en constructiefouten. Ondertussen zijn er ook nieuwe normen van kracht. Op hun advies werden sommige tunnels tijdelijk gesloten en zijn de dringendste ingrepen meteen uitgevoerd.

Eind 2017 keurde de gewestregering op basis van de inspecties een meerjarig investeringsprogramma goed van meer dan 40 miljoen euro. Dat wordt nu uitgevoerd. Een jaar eerder was al een dergelijk plan voor tunnels opgesteld. Brussel telt in totaal 138 tunnels, bruggen en viaducten. De Brusselse tunnels zijn gebouwd vanaf het einde van de jaren vijftig tot in het begin van de jaren negentig. Het woord tunnel heeft overigens niet overal dezelfde betekenis. Brussel telt 26 ‘ondergrondse autowegen.’ Twaalf ervan zijn langer dan 300 meter.

Gedetailleerd inspectie- en onderhoudsprogramma

“We beschikken nu over een ‘identiteitskaart’ van al onze tunnels, bruggen en viaducten,” zegt Brussels minister voor mobiliteit en openbare werken Pascal Smet (sp.a). “We weten in welke staat onze bouwwerken verkeren. Op basis van deze informatie hebben we een gedetailleerd programma voor inspecties, onderhoud en renovatie opgesteld. De komende jaren worden alle bruggen vakkundig gemonitord en onderhouden, om situaties zoals de tunnelproblemen die we kenden te voorkomen.” De overheidsdienst Brussel Mobiliteit beheert slechts 68 bruggen en viaducten volledig zelf. De overige worden beheerd samen met spoorwegbeheerder Infrabel of door Infrabel alleen of door een gemeentebestuur.

In hun rapport benadrukten de experten, gezien de hoge leeftijd van veel bruggen, de noodzaak om de waterdichting en de staat van het beton van de meeste bruggen op regelmatige basis te controleren, te verbeteren en te renoveren. “Een classificatiesysteem voor alle bruggen en viaducten tussen A (bouwwerk verkeert in gevaarlijke staat) en F (bouwwerk zonder defecten) zorgt voor een gestructureerd globaal overzicht van alle uit te voeren onderhoudswerken tijdens de komende jaren,” legt Smet uit. “Uit het onderzoek van de experten blijkt dat er op dit ogenblik geen enkele indicatie is om een bouwwerk in de categorie A2 (gevaarlijk) te plaatsen of om een verkeersverbod of -limitatie op te leggen.”

Begin 2018 waren al diverse korte termijn interventies bezig, zoals het vernieuwen van vangrails en weginstallaties. Ingrepen op middellange en lange termijn, zoals weghalen van begroeiingen en herstellingen aan de waterdichting en beton, zijn gepland en gebudgetteerd binnen een periode van vier jaar. Voor al deze werken is tot 2021 24 miljoen euro begroot. Ze worden vooral ’s nachts en tijdens vakanties uitgevoerd om de hinder op mobiliteit te beperken.

Stefaniatunnel

Tijdens de werken aan de Stefaniatunnel vonden de administratie, de aannemer en het studiebureau een oplossing om het plafond van de tunnel definitief te herstellen. De herstellingswerken bestaan uit de afbraak van het beschadigde beton. Nadien worden nieuwe roestvrije wapeningen bevestigd en afgedekt met spuitbeton. Deze oplossing beperkt zoveel mogelijk de overlast en de duur van zowel boven- als ondergrondse werken.

Leopold II-tunnel

De Leopold II-tunnel uit 1986, met zijn 2,5 kilometer de langste tunnel van Brussel, wordt gerenoveerd door een consortium van Engie Fabricom, Jan De Nul en Besix. In de tunnel zullen na renovatie meer dan tweehonderd camera’s hangen en zullen kabels met een gezamenlijke lengte van 800 kilometer de stroomtoevoer verzorgen. Engie Fabricom zal gedurende de volgende kwarteeuw instaan voor het onderhoud van de tunnel en plaatst niet alleen de camera’s, maar zal ze ook beheren. Sommige ervan dienen voor de bewaking van de tunnel. Andere zullen een rol spelen bij het beheer van de verkeersdoorstroming en nog andere dienen ter controle van de lage-emissiezone. Een glasvezelnetwerk zal de radiocommunicatie en de transmissie van afbeeldingen in hoge resolutie ondersteunen. Led-verlichting aan de ingangen en de nooduitgangen (waaronder 17 nieuwe) moet het stroomverbruik met twee derde verminderen.

Vlaanderen

Het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) is verantwoordelijk voor het beheer van alle grote voertuigtunnels in Vlaanderen. AWV wil de komende jaren sterk inzetten op de renovatie en het slimmer beheren van haar tunnelpatrimonium door het gebruik van de nieuwste digitale tools. Het heeft adviesbureau Arcadis gecontracteerd om deze grootschalige vernieuwing te begeleiden. Arcadis ontvangt hiervoor 6,3 miljoen euro. De opdracht omvat advies rond instandhouding via onderzoek, controle, opmaak van veiligheids- en renovatiedossiers en building information modelling (BIM). De digitalisering van alle tunnelplannen in één intelligent en dynamisch 3D-model (BIM) moet het mogelijk maken om renovaties tot in de puntjes voor te bereiden en onderhoud slimmer te organiseren. “Investeren in digitalisering is erg belangrijk voor de toekomst, de veiligheid en de kwaliteitsgarantie van de tunnels,” zegt Carl Verelst, infrastructuurexpert bij Arcadis. “BIM werd eerder vooral in ontwerp- en uitvoeringsfases gebruikt. Veel infrastructuur is 50 tot 60 jaar geleden ontworpen en vergt nu grondiger onderhoud of instandhoudingswerken.”

Het AWV beheert 24 tunnels met een overkapte lengte vanaf 200 meter, samen goed voor 13 kilometer. In totaal beheren de entiteiten aangesloten bij de Commissie Beheer van de Kunstwerken van de Vlaamse overheid 2.631 bruggen en tunnels met een overspanning van vijf meter of meer. Dit impliceert onder meer het patrimonium van AWV en De Vlaamse Waterweg, maar niet dat van Infrabel of de gemeenten.

“Om de drie tot vijf jaar, afhankelijk van de toestand en eventuele bijzondere kenmerken van het kunstwerk, wordt elke brug systematisch onderworpen aan een visuele inspectie, we noemen dit een A-inspectie,” legt Erik Sclep van AWV uit. “Deze visuele inspectie houdt in dat het kunstwerk wordt bekeken en dat alle vaststellingen worden vastgelegd en beschreven. Op basis daarvan worden de belangrijkste gebreken aangeduid en wordt hierover een advies gegeven. Er wordt dan ook een beoordeling gemaakt van de huidige toestand. In een aantal gevallen wordt er eveneens een opmeting (waterpassing) van het kunstwerk uitgevoerd om eventuele zettingen of doorbuigingen te detecteren.” Indien nodig wordt een bijzondere inspectie (B-inspectie) uitgevoerd. “Deze inspectie focust op een bepaald gebrek. Ze wordt uitgevoerd door meer gespecialiseerd personeel of met bijzondere apparatuur. Eventueel gebeuren dan ook laboproeven op genomen monsters.” De A-inspecties worden in hoofdzaak door AWV-medewerkers uitgevoerd, soms met externe ondersteuning voor taken zoals de inzet van hoogtewerkers en signalisatie. Controlewaterpassingen worden uitbesteed.

Toezicht

Nieuwe Vlaamse tunnels worden voor ingebruikname en daarna eveneens om de drie tot vijf jaar bouwkundig geïnspecteerd. “Wanneer we gebreken vinden, inspecteren we ze vaker en nauwgezetter. Voor elektromechanische inspecties en preventief onderhoud zijn er periodieke tunnelsluitingen. En onze tunneltoezichters voeren dagelijks routine-inspecties uit. Verder is er de zesjaarlijkse tunnelveiligheidsaudit. Die toetst de conformiteit met de Europese tunnelrichtlijn af. Deze audit wordt uitgevoerd door de afdeling Expertise Beton en Staal van de Vlaamse overheid, die optreedt als onafhankelijke inspectie-instantie.”

Onderhoud, herstellingen en renovaties besteedt AWV altijd uit. “We onderscheiden hier het reguliere onderhoud, veelal kleine onderhouds- en herstellingswerken waarvoor algemene raamcontracten worden afgesloten en specifieke onderhouds- of renovatiebestekken op maat voor één of meerdere kunstwerken. <<

Door Koen Mortelmans