IN THE FIELD  
Maintenance Magazine 138 – december 2017

Alleen een 100% correcte risicoanalyse leidt tot een veiligere werkomgeving

Veiligheid op de werkvloer staat of valt met een grondig uitgekiend beleid ter zake. Eén van de speerpunten hiervan is de risicoanalyse van de machines en installaties. Helaas gebeuren er nog al te vaak fouten in de uitvoering, waardoor potentiële risico’s blijven sluimeren. De eerste vraag die rijst: welk type analyse gebruik ik?

Bij een risicoanalyse wordt een machine of installatie doorgelicht om een inschatting te maken van alle mogelijk gevaren. Daarna volgt een oplijsten van de bijhorende risico’s. Elk risico wordt geanalyseerd op basis van de mogelijke schade die kan optreden én de kans op het optreden van de faling. Eens deze oefening achter de rug, worden de risico’s daadwerkelijk ontleed en de nodige veiligheidsmaatregelen voorgesteld om het risico tot het minimum te beperken. De maatregelen kunnen heel divers zijn: fysieke voorzieningen zoals veiligheidshekken en noodstops maar ook niet-fysieke maatregelen zoals extra opleiding voor het personeel of een hertekenen van bepaalde procedures. Als alle maatregelen ingevoerd zijn, wordt de risicoanalyse nogmaals uitgevoerd om de gedane ingrepen te evalueren. Indien ze niet afdoende zijn, moet de hele procedure nogmaals doorlopen worden.

Continu proces

Een risicoanalyse is geen eenmalige actie waarna u op uw lauweren kunt rusten. Telkens er een verandering plaatsvindt in het bedrijf dient de risicoanalyse hernieuwd te worden. Maar… wat is ‘verandering’? Toegegeven, daar zit nog een grijze zone. Het strekt echter tot aanbeveling om hier geen risico te nemen en bij twijfel te opteren voor een nieuwe risicoanalyse.

Analysetypes

Een risicoanalyse kan met meerdere methodes. De keuze voor één van deze systemen hangt voornamelijk af van de precieze toepassing. Ze verschillen van elkaar in omvang, complexiteit, systematiek en proces. De uitvoerder van de risicoanalyse kan u bijstaan om de best mogelijke keuze te maken. Een overzicht van enkele populaire methodes.

HAZOP

Deze methode staat voor HAZard and OPerability of storingsanalyse. De essentie van een HAZOP is het genereren van ideeën om mogelijke storingen en eventuele afwijkingen van het normale procesontwerp te detecteren. Om zo volledig mogelijk te zijn, wordt er met een systeem met ‘gidswoorden’ gewerkt. Typisch werkt u in HAZOP met een uitgebreid team, omdat kennis en ervaring van zeer groot belang zijn in deze methode. De HAZOP-methode gebeurt aan de hand van een Piping and Instrumentation Diagram (P&ID) en een Process Flow Diagram (PFD). Daarin staat alle noodzakelijke informatie over de materialen, afmetingen, sensoren, instrumenten, debieten, druk… Aan de hand van de standaard gidswoorden (‘LAGER’, ‘DRUK’, ‘MEER’ ,‘STROMING’, zijn enkele voorbeelden) wordt vervolgens elk procesonderdeel apart tegen het licht gehouden. Als blijkt dat er zich een probleem voordoet bij één van de combinaties, bepaalt de groep een maatregel om het risico te elimineren. Bij de HAZOP-methode wordt de groep gestimuleerd om buiten de gekende paden te treden. Maar tegelijkertijd vereist de methode ook kennis en ervaring. Beide vereisten botsen wel eens met elkaar omdat ervaring soms leidt tot tunnelvisie. De rol van de (externe) voorzitter is hierbij van primordiaal belang. HAZOP wordt veel gebruikt voor grote en mature installaties in de procesindustrie.

FMEA

FMEA staat voor Failure Mode and Effect Analysis. De methode is ontwikkeld door de NASA. Het proces start met het oplijsten van faaloorzaken van de installatie. Elk element uit de installatie wordt door het projectteam vanaf het begin tot het eind van de complete doorlooptijd grondig bekeken. Elke mogelijke faaloorzaak wordt genoteerd. Elke faaloorzaak krijgt een mogelijke frequentie en ernstgraad mee en de kans op detectie wordt ingeschat. Door deze drie variabelen in een eenvoudige formule te gieten, bekomt u een score per faaloorzaak. Vervolgens stelt u een hiërarchie op van de fouten met de grootste impact.

SWIFT

Een snellere variant op de FMEA-methode is SWIFT (Structured What If Technique). Per onderdeel (‘node’) wordt via een checklist gekeken naar de mogelijke afwijkingen die zich kunnen voordoen. In een brainstormsessie zullen alle mogelijke gevolgen voor mens, omgeving en de kosten opgelijst worden. Zo verwerft men inzicht in de risico’s en kunnen maatregelen opgesteld worden.

FTA

Een Fault Tree Analysis is een deductieve top-down analysemethode, waarbij de exacte oorzaken van het top-event gelokaliseerd worden. Deze methode is voornamelijk kwalitatief en minder kwantitatief. FTA is handig om complexe falingen te behandelen.

LOPA

Deze methode gaat uit van een bescherming in lagen. Uit een Layer of Protection Analysis komt naar voor of er in de installatie een extra beschermingslaag moet komen om het potentiële gevaar terug te dringen. LOPA wordt vaak toegepast voor SIL-classificaties (zie verder).

BowTie

BowTie is relatief nieuw en is een zeer grafische vorm van een risicoanalyse. Omdat de complexe materie in een visuele vorm gegoten wordt, kan de methode een duidelijk inzicht bieden in het verband tussen de verschillende aspecten van de risico’s. BowTie wordt veel toegepast als aanvulling op HAZOP.

Relatie met EN IEC 61511

Voor de procesindustrie vormt de EN IEC 61511 de ‘vertaling’ van de moeilijker hanteerbare norm EN IEC 61508 (functionele veiligheid). Voor de machinebouw is de EN IEC 62061 de praktische uitvoering van dezelfde norm.

De EN IEC 61511 legt de minimum-eisen voor veiligheidstechnische systemen in de procesindustrie vast. Eén van die eisen is het uitvoeren van een gevaren- en risicoanalyse waaruit de specificatie voor veiligheidssystemen moet voortspruiten. De geschetste methodes zijn enkele van de mogelijkheden die hierbij als basis kunnen dienen.

De SIL (Safety Integrity Level) analysemethode kwantificeert verder de mate van vereiste risicobeperking. SIL bestaat uit vier classificaties die het uitgangspunt vormen voor de te nemen procesbeveiligingen. Na de eigenlijke risicoverlagingen wordt gekeken of de nieuwe situatie effectief voldoet aan de vooropgestelde veiligheidsintegriteits- of SIL-categorie. <<

door Sammy Soetaert