OMSLAGVERHAAL
Maintenance Magazine 145 – oktober 2019
Om lasrook te verwijderen aan de bron, moet er een combinatie zijn van een zeer hoge afzuigsnelheid en een relatief lage luchtstroom. (Foto: Abicor Binzel)
Bij het lassen ontstaan dampen, gassen en rookdeeltjes die kunnen ingeademd worden en de gezondheid op korte en lange termijn kunnen schaden. (Foto: Michal Rojek)
Voor onderhoudswerkzaamheden zullen niet alle taken kunnen uitgevoerd worden in een perfect geventileerd lasstation. (Foto: Berkut_34)
Fabrikanten hebben hard ingezet op comfort en ergonomie om een zo goed mogelijk evenwicht te krijgen tussen een efficiënte afzuiging en een comfortabele lashouding. (foto Abicor Binzel)
Lassen maakt in veel werkplaatsen een belangrijk deel uit van het takenpakket van het onderhoudsteam. Maar wie lassen zegt, zegt ook lasrook. Gassen, dampen en deeltjes komen door de hoge temperaturen vrij en vormen een aanslag op de gezondheid. Boven lasstations kan een afzuigarm of een ruimtelijk afzuigsysteem voorzien worden, voor reparaties in the field is dat minder evident. Daar kunnen lastoortsen met puntafzuiging soelaas brengen.
Dat lasrook schadelijke gevolgen voor de gezondheid kan hebben, op korte en lange termijn, is al langer geweten. Bij het lassen ontstaan immers dampen, gassen en rookdeeltjes die kunnen ingeademd worden. Het lassen met gevulde draad, met beklede elektroden of MIG/MAG-processen leveren gemiddeld de hoogste emissies op. De wetgever legde daarom een grenswaarde op voor lasrook in het algemeen, maar ook voor de afzonderlijke elementen die kunnen vrijkomen, zoals nikkel, chroom, mangaan … De meest recente lijst dateert uit 2011 en legt de bovengrens vast op 5 mg/m³. Dat wil zeggen dat lassers tijdens een acht uur durende werkdag aan niet meer lasrook mogen blootgesteld zijn dan 5 mg/m³. De bovenburen kijken hier al strenger naar en houden aan een grenswaarde voor lasrook van 1 mg/m³. Als het regent in Amsterdam, zal het ook wel nog druppelen in Brussel. Men kan zich dus maar beter goed voorbereiden op strengere regels.
Lasrook kan op verschillende manieren uit de werkplaats verwijderd worden. Dat begint met een goede voorbereiding door zoveel mogelijk oppervlakteverontreiniging te verwijderen. Denk aan walshuid, roest, olie, verf ... die nog aanwezig zijn. Er bestaan tevens verschillende vormen van afzuiging om te zorgen dat uw lassers niet aan een overdosis lasrook worden blootgesteld: toortsafzuiging, bronafzuiging met flexibele arm, afzuiging op de lastafel, ruimtelijke afzuiging ... Als algemeen credo geldt, hoe dichter men bij de bron kan gaan afzuigen, hoe minder risico’s er ontstaan. De vervuilde lucht zal zich immers niet door de werkplaats kunnen gaan verplaatsen en dus ook niet de lasser zelf of de andere medewerkers actief in de ruimte bereiken.
Voor bepaalde laswerkzaamheden in onderhoud zullen echter niet alle taken kunnen uitgevoerd worden in een perfect geventileerd lasstation. Of zullen de werkstukken door hun volume moeilijk met afdekkappen te beheersen zijn. Maar dat hoeft geenszins een aanslag op de gezondheid te zijn. Fabrikanten van lastoortsen hebben immers al jaren geleden een oplossing voor deze problematiek ontwikkeld: lastoortsen met geïntegreerde afzuiging. De eerste ontstonden al in de jaren 80 maar werden door de gebruikers veelal als onhandig en storend gecatalogeerd. Het extra gewicht maakte de lastoorts moeilijker handelbaar. Vandaag is er al veel veranderd. Fabrikanten hebben hard ingezet op comfort en ergonomie om een zo goed mogelijk evenwicht te krijgen tussen een efficiënte afzuiging en een comfortabele lashouding. Dat er relatief weinig luchtvolume hoeft weggenomen worden, maakt ook dat deze systemen een lager verbruik kennen.
Om lasrook efficiënt te verwijderen aan de bron, moet er een combinatie zijn van een hoge afzuigsnelheid, een correcte afstand, een aangepaste geometrie van het afzuigmondstuk en een relatief lage luchtstroom. Dat zorgt niet alleen voor een efficiënte verwijdering van mogelijk gevaarlijke dampen, maar zal ook het beschermgas dat bij lassen gebruikt wordt niet of nauwelijks gaan verstoren. Zo ontstaat er geen gevaar voor de lasintegriteit. De afzuiging gebeurt via openingen in de afzuigmondstukken aan het uiteinde van de toorts. De fabrikant positioneert deze zodanig dat ze zeer dicht in de buurt van het smeltbad van de las kunnen komen. Ook de vorm is bepalend voor de efficiëntie van de afzuiging. Via een slang staat de lastoorts in verbinding met een hoogvacuümafzuigunit, ontworpen voor flexibiliteit en mobiliteit, of een centraal afzuigsysteem. Daar wordt de afgevoerde rook gefilterd en weer als schone lucht in de werkplaats geblazen. De toortsen kunnen zowel lucht- als watergekoeld zijn. De buitenmantel van de zwanenhals kan in kunststof of metaal zijn uitgevoerd en in een buiging van 45° of 60° staan.
Filters zijn cruciaal bij het afzuigen om ervoor te zorgen dat de installatie goed werkt en de gezondheid van de mens en het milieu niet in gevaar komt. Hun levensduur hangt af van de omgeving waarin ze gebruikt worden, de frequentie van het gebruik en de aard van de vervuiling. In principe zal de filter naarmate hij vol loopt, steeds meer vuil tegenhouden. Maar men moet ook altijd een goede luchtdoorstroming voor ogen houden. De meeste filtersystemen beschikken vandaag over signaalindicatie om de filters op tijd te reinigen (soms met ingebouwd reinigingssysteem) of te vervangen. Door de ingang af te sluiten, kan u ook zelf controleren of de indicator wel goed werkt.
Normaal kan men tot 90 à 95% van de lasrook die ontstaat met lastoortsafzuiging verwijderen. Mochten de normen daarmee nog overschreden zijn of men is door omstandigheden toch aan nog meer risico’s blootgesteld, dan kan men daarenboven voor ademhalingsbescherming kiezen. Dit kan in de vorm van een fijnstofmasker of een laskap met een aanblaasunit. Dat bevat een fijnstoffilter (minstens kwaliteit P3, geschikt voor lasrook en andere giftige stoffen) en blaast de gefilterde lucht achter de lashelm weer uit. Door de overdruk wordt vermeden dat lasrook achter het masker kan komen via de zijkanten en afdichting om het gezicht. Daarnaast kan er ook een gasfilter (A2, tegen organische gassen of ABE combinatiefilter, tegen organische gassen, anorganische gassen, chloor, zwavelwaterstof, cyaniden …) geplaatst worden om schadelijke gassen en dampen af te vangen. Deze laskap met aanblaasunits dient vooral als er veel gelast moet worden of als er aan rvs gewerkt wordt. <<
Door Valérie Couplez
